МХУЗ-ын ЗАН-ийн ахлагч нарын анхааралд

2014 оны 04-р сарын 07 Нийтэлсэн Tsendee
семинар болох тухай Дэлгэрэнгүй»

олимпиадын тухай

2014 оны 04-р сарын 01 Нийтэлсэн Tsendee
Олимпиад бас семинар Дэлгэрэнгүй»

3 сарын 20-нд болох семинарын тухайд

2014 оны 03-р сарын 19 Нийтэлсэн Tsendee
Маргаашийн /III/20. 14,00/ семинарын тухайд Дэлгэрэнгүй»

мэдээлэл

2014 оны 03-р сарын 04 Нийтэлсэн Tsendee
Нийслэлийн ЕБС-ийн МХУЗ-ын багш нарын сургалт семинарын талаахр тодруулга. Дэлгэрэнгүй»

3 минутын чимээгүй цаг.

2014 оны 01-р сарын 21 Нийтэлсэн Tsendee

(1) Тусган хүлээж авах ба хариуцлага хүлээх чадвар

Сүүлийн үед хүмүүсийн аливаа зүйлийг тусган хүлээж авах чадвар нь гээгдсээр байна. Хэчнээн баярлаж бахадмаар зүйл байлаа ч баярлахгүй, аймшиг түгшүүртэй зүйлийг хараад ч айж цочирдохгүй байгаа нь орчин үеийн соёлын үзүүлж байгаа нөлөө юм. 

Би “responsibility” гэдэг англи үгэнд маш дуртай. “response” гэдэг нь тусгаж хүлээн авах, ability гэдэг нь чадвар гэсэн утгатай бөгөөд “хариуцлага хүлээх” гэсэн утгыг давхар илэрхийлдэг юм. Өөрөөр хэлбэл тусган хүлээж авах чадвартай байж хариуцлага хүлээнэ гэсэн үг. Эндээс энэ хоёр утга хоорондоо салшгүй холбоотой болох нь харагдаж байна. Тусган хүлээж авах чадваргүй хүн бол ямар ч хариуцлага хүлээх чадваргүй байна.

Тусган хүлээж авах чадвар огт байхгүй хүнийг тийм чадвартай болгоно гэдэг бол гайхамшигт зүйл бөгөөд чухам үүнд л сэтгэлийн тэнхээ, тэсвэр хатуужилтай болгох сургалтын зорилго оршино. Ямар нэгэн зүйл уншаад сэтгэлд мэдрэгдсэн зүйлээ үргэлж бичиж тэмдэглэдэг болбол яваандаа эргэн тойронд болж байгаа сайн муу олон зүйлүүдийг тусган авч шүүмжлэлтэй ханддаг болно. Тэгснээрээ өөрт нь ямар хариуцлага ноогдож байгааг ухаардаг. Чухам үүнийг хариуцлага хүлээх чадвар гэдэг.

Ямар ч хүн өөрийн өмнө ямар хариуцлага ноогдож байгааг ухаарч мэдсэнээрээ ажилдаа хариуцлагатай ханддаг болно. Энэ нь хүмүүсийн хариуцлагыг өндөржүүлдэг хамтын ухамсрыг бий болгож, XXI зууныг манлайлах шилдэг удирдагчдын үзэл бодлыг бий болгож өгдөг.

 Сэтгэлийн тэнхээ

(1) 3 минутын чимээгүй цаг

Хүн сэтгэлийн тэнхээтэй болохын тулд “Чимээгүй цаг” гаргаж амьдралдаа хэвшүүлэх хэрэгтэй. Энэ нь хүний сэтгэлийг өөдрөг болгодог 4 төрлийн сургалтыг багтаасан маш үр дүнтэй арга юм. Хэн ч саад болохооргүй чимээгүй газар ганцаараа юм уу, хэсэг бүлгээрээ дараах сургалтыг явуулж үзнэ үү.

Сургалт явуулах арга:Оновчтой нэгэн эхийг сонгон аваад дараах 4 үйлдлийг хийж гүйцэтгэнэ.

1-рт, Ажиглалт хийх

Өгүүллэгийг анхааралтай уншаад өөрт мэдрэгдсэн үг, өгүүлбэрийг тэмдэглэнэ.

2-рт, Мэдэрсэн зүйлээ бичих.

Танд яагаад мэдрэмж төрүүлснийг товчхон бичнэ.

3-рт, Түүнээс үндэслэн амьдралдаа хэрэгжүүлэх зүйлээ бичих.

Парисыг зорьсон морин тэрэг

Энэ нь морин тэрэгнээс өөр тээврийн хэрэгсэл байхгүй үед болсон явдал юм. Парисаас нилээд зайтай орших бөглүү тосгоноос нэгэн морин тэрэг Парис уруу хөдлөх гэж байлаа. Хотыг зорих хүмүүс багахан хэмжээний мөнгө төлж морин тэргэнд суужээ. Удсан ч үгүй цас бударч хүмүүс явах замдаа яарав. Хүмүүсийн шавдуулгад орсон хөтөч явахаар болж мориныхоо хазаарыг хүчтэй таттал алсаас хоёр хүүхэд гараа далласаар гүйн ирэх нь харагдлаа. “Ах аа, Парис хүртэл хэчнээн франк вэ?” гэж асуув. Ах дүү бололтой өнөөх хоёр хүү бараг хувцасгүй шахам оймс ч үгүй хоёр хөл нь мэнчийтлээ улайчихсан байлаа.

“Нэг хүн 2 франк. Харин та хоёр хүүхэд учраас түүний хагасыг төлөхөд болно” гэх хөтөчийн үгийг сонсоод сайхь хоёрын ах нь бололтой хүү эргэлзэж байснаа “ Зөвхөн дүү маань суух учраас 1 франк төлж болно биз дээ” гэж асуулаа.

Удалгүй дүүгийнх нь суусан морин тэрэг Парисийг зорин хөдөллөө. Дүү нь морин тэрэгний цонхоор ахынхаа даган гүйхийг нүд салгалгүй ширтэн харсаар явна. Ах нь байдаг тэнхээгээрээ морин тэрэгний араас гүйсэн боловч хүч нь сульджээ. Ахынхаа барааг тасармагц дүү нь уйлж эхлэв. Хүмүүс гайхан хүүгээс” Юунд уйлаа вэ? Ахаасаа салах хэцүү байна уу?” гэхэд хүү “Бид хоёулаа Парис явах ёстой байсан юм. Харин бид ганц л франктай байсан учир ах намайг морин тэргэнд суулгаж өөрөө араас гүйсэн юм” гэх хэллээ.

Хүүгийн ийнхүү ярихыг сонсоод морин тэргэнд суусан хүмүүс ахынх нь сайхан сэтгэлд уярч, өрөвдөн бага багахан мөнгө цуглуулан хойноос гүйн ирж буй ахыг нь морин тэргэндээ суулган Парисыг зорин хөдөллөө.

Мэдэрсэн зүйл:

Хэрэгжүүлэх зүйл:

Амьдралдаа хэрэгжүүлж чадах, ялангуяа 24 цагийн дотор хэрэгжүүлж чадах зүйлээ бүр тодорхой бичнэ. Гэхдээ энэ нь сэтгэлийн хөөрлөөр биш, яг ажил үйлсээр харагдахуйц дүгнэж болохуйц зүйлс байх ёстой.

4-рт, Сэтгэлээ илэрхийлэх магтан урамшуулах.

Ингэж ажиллах явцдаа хэсэг бүлэг болж мэдэрсэн зүйлүүдээ хоорондоо ярилцаж, бодол санаагаа илэрхийлэн чин сэтгэлийн халуун яриа өрнүүлэж хуваалцах юм. Энэ нь олон хүний бодол санааг ойлгож мэдэх боломжтой төдийгүй тусган хүлээж авах болон хариуцлага хүлээх чадварыг хөгжүүлдэг маш идэвхтэй сургалтын арга юм. Нэг багт 5-аас илүүгүй хүн байх нь хамгийн тохиромжтой. Нэг нь яриад дуусахад зүүн гар талын хүн нь түүнийг магтан урамшуулна. Харин хоосон магтаал биш тодорхой жишээн дээр ярих хэрэгтэй.

Би оюутнуудтайгаа чимээгүй цаг гарган туршиж үзэхэд тэд эхэндээ мэдэрсэн зүйлээ бичдэггүй байв. Харин яваандаа олон удаагийн давталтаар тэдний тусган хүлээж авах чадвар нь өсөн нэмэгдэж 1 өгүүлбэр, 2 өгүүлбэр, бүр сүүлдээ чөлөөтэй бичдэг болсон юм.

Оюутан сурагчдын хувьд тусган хүлээж авах чадвар нь ахих тусам өөрийн өмнө ямар хариуцлага ноогдож байгааг ухаарч хичээл номондоо шамдах болно. Хэрвээ та уг сургалтаар сэтгэлийн тэнхээ, тусган хүлээж авах чадвараа хөгжүүлбэл хариуцсан ажил үүргээ сайн биелүүлж чаддаг болно гэдэгт огт эргэлзэх хэрэггүй.

Чимээгүй цагийн үр дүн

1. Амьдралын зорилгыг тодорхой болгож өгдөг.

2. Бусдыг хайрлах сэтгэлтэй болгож өгдөг.

3. Бодит үйлс болгох чадвартай болгодог.

4.  Тусган хүлээж авах ба хариуцлага хүлээх чадвартай болгодог

 Дэлгэрэнгүй»

ОЮУНЫ ЧАДАМЖААА ХӨГЖҮҮЛЭХ

2013 оны 11-р сарын 27 Нийтэлсэн Tsendee

(1) Оюуны чадамжийг хөгжүүлэх 5 зүйл

1. Мэдээллийг хүлээж авах чадвар

2.Гадаад хэлийг сурч эзэмших чадвар

3. Ерөнхийгөөс нарийвчлан тодорхойлох чадвар

4. Хийсвэр ойлголтыг тодорхойлох чадвар

5. Шинжлэх ухаан, танин мэдэхүйн чадвар тус тус орно.

 Дэлгэрэнгүй»

Та нарын арга туршлага хэрэгтэй байна даа

2013 оны 11-р сарын 11 Нийтэлсэн Tsendee
Багш нараа хамтран ажиллая.  Дэлгэрэнгүй»

Багш нарын бүтээл

2013 оны 10-р сарын 22 Нийтэлсэн Tsendee
Чулуунбаатар багшийнхаа “Омгорхол ба харуусал” шүлэгт задлал хийхээр  зориг шулуудсан маань хожим бодоход надад ахадсан гэлтэй. Гэвч “Бүгдээрээ хэлэлцвэлбуруугүй”гэдэг  монгол ухаан байдаг болохоор нэг талаар найзаа сурталчлах,нөгөө талаар утга зохиолыг  шимтэн судалдаг мэргэжил нэгт нөхдийнхээ саналыг сонсохоор  нийтийн хүртээл болгож байгааг минь хүлээн авна уу? Дэлгэрэнгүй»

Өөрийгөө удирдах чадвар

2013 оны 10-р сарын 19 Нийтэлсэн Tsendee
Бодит чадвараа хөгжүүлэхийн тулд өөрийнхөө бодит боломж, чадвараа хэрхэн хөгжүүлэхийг "сургалын таван талт зарчим" номоос хэсэглэн хүргэж  байна. Дэлгэрэнгүй»

үргэлжлэл

2013 оны 10-р сарын 19 Нийтэлсэн Tsendee
үргэлжлүүлэн нэрийн нөхцөлийн үзүүлэн нийтэлж байна. Ашиглаад үзээрэй. Дэлгэрэнгүй»

Зөв бичих

2013 оны 10-р сарын 19 Нийтэлсэн Tsendee
Үгийн  үндсийг сайн ажиглаж түүний төгсгөл бүтцийг  ухааруулах. Залгаж буй нөхцөлийн эхлэл, бүтэц нь ямар байгааг ухааруулах. Энэ үндсэн дээр нийлцийг яаж бичихийг амархан мэдэх боломжтой. Энэ удаад үйлийн нөхцөлүүдийн эхлэлийг бүлэглэж нийтэллээ. Ашиглаад үзээрэй. Дэлгэрэнгүй»

БАГШ ӨӨРИЙГӨӨ ХӨГЖҮҮЛЭХ АСУУДАЛД

2013 оны 10-р сарын 19 Нийтэлсэн Tsendee
2010 онд бичсэн нэгэн мэдээллийг  нийтэллээ Дэлгэрэнгүй»
хуваарьт орсон өөрчлөлт Дэлгэрэнгүй»

СЕМИНАРЫН ХУВААРИА ХАРААРАЙ

2013 оны 10-р сарын 10 Нийтэлсэн Tsendee

 2013-2014 оны хичээлийн эхний хагас жилд дараах хуваариар семинар хийнэ. 

Семинарын үеэр багш нар  бүтээлч арга аргачлалаа танилцуулж хэлэлцүүлэг хийх тул багш бүр бэлтгэлтэй ирэхийг зөвлөж байна.

 Дэлгэрэнгүй»

Анхаарал татсан асуудал байна даа

2013 оны 10-р сарын 08 Нийтэлсэн Tsendee

Сурагчид “Галзуу хүний өдрийн тэмдэглэл” бичиж байна

Өчигдөр 08 цаг 57 минут

Арван жилийн сурагчид, өсвөр насныхан хэл ярианы баялаггүй, гадаад эсвэл этгээд үг хэллэг ихээр хэрэглэж яруу сайхан монгол хэлээ үл хүндэтгэж байна гэх мэт зүйлийг хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл болон хүмүүс хоорондоо ч ам дамжин ярьсаар байдаг. Нийгэм хөгжиж, техник технологи шинэчлэгдэхийн хэрээр хүүхдүүд ч бас орчин үежиж байгааг ойлгох хэрэгтэй ч хэтэрхий задгайруулж болохгүй байлтай.

Юу хэлэх гэсэн бэ гэхээр манай хамаатны хүүхэд одоо тавдугаар ангид сурдаг. Нэг өдөр түүний гэрийн даалгаврыг хийлгэхээр дэвтэрийг нь авч үзтэл нүдэндээ ч итгэсэнгүй. Түүний бичгийн хэлбэр нь дөнгөж бичиж сурах гэж байгаа нэгдүгээр ангийн хүүхэд шиг байх хийгээд за энэ яахав гэтэл бичиж байгаа зүйл нь үг, үсэг, найруулгазүйн хувьд үнэхээр учир дутагдалтай, уншихад ч түвэгтэй байв. Өөрөөр хэлбэл монгол хэл сурч байгаа гадаад хүн бичиж байгаа юм шиг эмх замбараагүй, өгүүлэхүүн, өгүүлэгдэхүүн нь хаана байрлах ёстойг ч мэддэггүй юм шиг бичжээ. Чи яагаад ингэж их алдаатай бичдэг юм бэ? гэсэн миний асуултад тэрбээр “Харин ч гайгүй нь шүү” гэх нь тэр.

Ингээд үүнийг харж эмзэглэсэн миний бие дунд сургуулийн хүүхдүүдийн зөв бичих дүрмийн чадвар ямар түвшинд байгааг сурвалжлахаар арван жилийн нэгэн дунд сургуулийг зорилоо.

Тэнд үсэрсэн зургадугаар анги буюу бидний үеийнхээр бол дөрөвдүгээр ангийн хүүхдүүдтэй уулзлаа. Тэр ангид 30-аад хүүхэд байснаас нэг бүрчлэн бичсэнийг нь уншиж үзэхэд тэдний 80 хувь нь их, бага ямар нэг хэмжээгээр утгазүй, найруулгазүй, үг үсгийн алдаатай бичсэн байв. Зарим нь бүр арай ч дээ гэмээр, галзуу хүний өдрийн тэмдэглэл шиг юм бичиж. Багш нар нь яаж ойлгож уншдаг юм бол.

Бүх юм Монголоос гаралтай, Монгол тайлбартай, монголчууд бол ертөнцийн онцгой бүтээл хэмээн хэнээрхэж, өвчтэй ч юм уу гэмээр авир гаргахаасаа урьтаж эх хэлээрээ зөв бичиж, ойлгомжтой ярьж сурах юмсан даа. Эх хэлээрээ ярьж ч чадахгүй байж, Дээд тэнгэрээс заяат Бөртэ-Чоно, Гуа марал, Эзэн Богд Чингисийн удам энээ тэрээ гэх ч хэрэг алга.

Нийслэлийн бага ангийн сурагчдаас Монгол хэлний шалгалт авахад сурагчдын зөв бичих чадвар тал хувьдаа ч хүрэхгүй байгааг салбарын яамны удирдлагууд түмэнд зарлаж, толгой сэгсрэхээс өөр юм хийж чадахгүй хэвээр л байна.

Ингээд тус сургуулийн монгол хэлний багш Н.Болортунгалагтай уулзаж цөөн зүйл тодрууллаа.

-Хэдэн жил багшилж байгаа вэ. Багшилж эхэлсэн үеийн болон одоо хичээл зааж байгаа хүүхдүүдийн хооронд хэр их ялгаа байна вэ, бүх талаар?

-Би наймдугаар ангитай. Бидний арван жилд сурч байсан үетэй харьцуулахад одооны хүүхдүүд их нээлттэй болсон. Багштайгаа илэн далангүй, ер нь бол чөлөөтэй болсон юм шиг санагддаг. Сурлагын хувьд тийм ч сайнгүй ээ. Сургалтын чанар муудсан юм шиг санагддаг.

-Тэр дундаа монгол хэлний мэдлэг, зөв бичих дүрмийн талд сайжирсан уу, муудсан уу?

-Монгол хэлний хувьд асуудал үнэхээр хүнд байна. Зөв бичих тал дээр ярих ч юм биш. Өнөөдөр ахлах ангид зөв бичих дүрмийн алдаа гаргадаггүй сурагч тун цөөхөн.

-Зөв бичихгүй, ярианы хэлээрээ бичиж байгаа хүүхдүүд юунаас болж ийм байдалд орсон гэж та бодож байна, багшийн хувьд өөрийгөө буруутгаж байсан уу?

-Үүнийг зөвхөн монгол хэлний багштай холбож болохгүй л дээ. Бага ангийн багш нар ч гэсэн энэ тал дээр чухал үүрэг гүйцэтгэх ёстой. Өнөөдөр бага ангиасаа ахлах ангид шилжин орж байгаа сурагчдын ихэнх нь зөв бичиг болон цэвэр бичгийн тал дээр үнэхээр учир дутагдалтай. Бага ангиас нь суурийг нь сайн тавьж өгөөгүйгээс ийм байдалд хүрч байгаа юм. Гэхдээ бага ангийн багшид нь бас буруу өгч болохгүй байна. Яагаад гэхээр адилхан хичээл заасан хүүхдүүдийн зарим нь үнэхээр зөв сайхан бичиж чадаж байгаа юм. Тэгэхээр энэ хувь хүүхэдтэй өөртэй нь бас холбоотой асуудал. Миний хувьд боловсролын стандартад заасны дагуу ахлах ангид орох ёстой хичээлээ заана. Зөв бичүүлж сургах гээд зөв бичгийн дүрэм л байнга ороод байна гэж байхгүй. Гэхдээ мэдээж багш нар бид анхааралгүй яахав дээ.

-Багшийн ур чадвар, мэдлэг энэ байдалд нөлөөлж байгаа болов уу?

-Энэ байдалд багшийн ур чадвар хамгийн чухал. Ер нь Монгол Улсын хэмжээнд ганц монгол хэл ч биш бүх мэргэжлийн багш боловсон хүчин чанартай сайн бэлтгэх асуудал дутагдалтай байгааг хүн бүр л ярьдаг. Тэгсэн хэрнээ дорвитой арга хэмжээ авахгүй л байна. Их сургууль төгсөөд ч алдаа мадагтай бичиж байгаа дээд мэргэжилтнүүд зөндөө. Тийм багш хүүхдэд яаж зөв бичих дүрэм заах вэ дээ. Иймэрхүү асуудал ярьвал их бий.

-Анги дэвших тусам сурагчдын алдаатай бичдэг байдал сайжирдаг уу?

-Анги дэвшээд алдаатай бичих, бичихгүй нь ёстой яг монгол хэл зааж байгаа багшаас л шалтгаална. Бас тухайн сурагчийн сурах хүсэл эрмэлзлэл хэрэгтэй. Энэ хоёр хосолж байж сая үр дүнд хүрнэ.

-Нэг ангийн хүүхдүүдийн хэчнээн хувь нь ямар нэг байдлаар алдаатай бичдэг вэ?

-Миний бодлоор 50 хувь нь их, бага хэмжээгээр зөв бичих дүрмийн алдаа гаргадаг.

-Зөв бичих дүрмээ түлхүү заах боломж байдаг уу?

-Бид боловсролын стандартад заасны дагуу хичээл ордог. Багш өөрөө хичээл заах бүрдээ зөв бичих дүрмээ сэргээгээд явах боломжтой.

1940 оноос Монгол Улсын төрийн хэлний бодлого алдагдаж эхэлсэн тухай МУИС-ийн хэл шинжлэлийн ухааны доктор, профессор багш Г.Буянтогтох дурдаж байсан. Аль эрт алдагдсан төрийн хэлний бодлогод одоог хүртэл ямар нэг арга хэмжээ аваагүй л байна. Гэхдээ төр юм хийхгүй байгаа юм чинь гээд байгаа байдлаа улам дордуулаад баймааргүй л юм. Залуус гадаад хэл сурах нь нэн чухал гэдгийг ойлгохын хажуугаар эх хэлээ өндөр түвшинд сурах ёстой гэдгийг бүү мартаасай. Өсөхөөс сурсан үндэсний хэл, мартаж болшгүй соёл билээ.

Б.Бурмаа




Сэтгэгдэл бичих

Анхааруулга

Уншигч танд дээрх мэдээ, нийтлэлтэй холбоотой соёлч боловсон, зүй зохистой хэлэлцүүлэг үүсгэх, хувийн үзэл бодлоо илэрхийлэх боломжийг олгож байна.
Та сэтгэгдэл бичихдээ дараах хэдэн зүйлийг анхаарна уу!
  • Аливаа зүйлд санал, үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх нь ардчилсан чөлөөт нийгмийн зарчим хэдий ч өөрийн эрх нь бусдын эрх ашгаар хязгаарлагдаж байдаг тул Та бусдад хүндэтгэлтэй хандаж, зөвхөн тухайн мэдээ, нийтлэлтэй холбоотой саналаа илэрхийлнэ үү.
Дэлгэрэнгүй...